“Mensen moeten stoppen met een cijfer als een vaststaand feit te beschouwen”

Adriana
Adriana Homolova

Adriana Homolova is een Nederlandse datajournaliste met Slovaakse roots. Ze studeerde datajournalistiek aan de Universiteit van Tilburg en focust zich op het onderwerp corruptie. Ze is ook projectleider van El.vis: map me tender, een project rond overheidsuitgaven. Homolova coördineert Hack Day, een praktijkgerichte bijeenkomst die aan onze conferentie (The European Investigative Journalism Conference & Dataharvest) voorafgaat.

Dit jaar staat Hack Day volledig in het teken van openbare aanbestedingen van meer dan 30 landen. Als journalist kun je er leren welke vragen je precies moet stellen en hoe je verhalen kunt vinden in alle data. Programmeurs en anderen kunnen je helpen met storytelling en de data te onderzoeken en te visualiseren. Hack Day biedt je de mogelijkheid om met een mogelijk verhaal naar huis te gaan.

Wat vind je van the European Investigative Journalism Conference & Dataharvest?

De conferentie zelf en Hack Day die eraan voorafgaat hebben een uniek concept. Ik vind het positief dat de conferentie zich toespitst op data. Het evenement zelf is informeel en praktijkgericht. Het onderscheidt zich van andere bijeenkomsten omdat het niet in een chique hotel plaatsvindt. Er is een ontspannen en huiselijke sfeer, waardoor het mij nauw aan het hart ligt. Voor mij en vele anderen voelt het aan als thuiskomen. Ik zou het zeker aanraden voor iedereen in de journalistieke sector.

Hoe kwam je op het idee om datajournaliste te worden?

Ik volgde een bacheloropleiding in Nederlandse taal en literatuur en wilde voor mijn master iets anders doen. Per toeval kwam ik terecht bij een master in datajournalistiek aan de universiteit van Tilburg. Het curriculum sprak me meteen aan. Voor mij is het een ideale combinatie van een nerd zijn, designer zijn en journalist zijn. Voordat ik die master ontdekte, wist ik zelfs niet dat er iets als datajournalistiek bestond.

Wat vind je van onderzoeksjournalistiek zelf?

Onderzoeksjournalistiek is cruciaal in eender welk land. Ook tussen de landen onderling zijn er vaak grote verschillen. Zo is er enkele maanden geleden bijvoorbeeld een onderzoeksjournalist in Slowakije vermoord. Hij deed onderzoek naar onder andere landbouwsubsidies en ontdekte banden met Italiaanse maffia. Waarschijnlijk wist hij te veel en moest hij het daarom met zijn leven bekopen. Dit is ook de reden waarom onderzoeksjournalistiek zo belangrijk is. Als je verder gaat naar corrupte landen zoals Kenia of Nigeria, ondervind je dat er weinig bronnen zijn. Daardoor wordt het moeilijk om in die landen aan research te doen.

Heb je al aan een project gewerkt dat uiteindelijk op niets uitdraaide?

Nee. Er zijn wel projecten geweest waaraan ik lange tijd werkte en waarbij ik me soms afvroeg of het wel mijn tijd en moeite waard was. Zo was er bijvoorbeeld een onderzoek naar de Europese Investeringsbank dat anderhalf jaar in beslag nam. Na verloop van tijd dacht ik erover na om het op te geven omdat het zo’n ingewikkeld onderwerp was, en omdat ik de financiële data niet begreep. Ik dacht dat ik er nooit een goed verhaal van zou kunnen maken. We zijn dan beginnen samenwerken met een ervaren financieel journalist die ons aanmoedigde om verder te gaan. Uiteindelijk eindigden we met een goed project, maar tijdens het proces zelf was ik niet altijd even positief.

Denk je dat je dit over tien jaar nog zult doen?

Ik hoop van wel, maar liever niet als freelancer. Een job als datajournalist in Europa is heel eenzaam. Redacties als The New York Times hebben een groot datateam dat bestaat uit grafisch vormgevers en journalisten, dus is het aantal mensen waarvan je kunt leren veel groter. Ik moet alles voornamelijk zelf uitzoeken en vind het soms wel jammer dat ik aan niemand verantwoording moet afleggen.

Welke onderwerpen vind je het interessantst?

Overheidsuitgaven. In Slowakije is informatie rond dit onderwerp volledig transparant, terwijl dat in Nederland niet zo blijkt te zijn. De overheid geeft niet altijd aan wat de aanbestedingskosten waren. Dat vind ik vreemd, want uiteindelijk is het wel ons belastinggeld. Ik was gefascineerd door de verschillen in overheidsuitgaven tussen verschillende landen, en op wereldniveau zijn die zelfs nog groter. Het is van groot belang om te weten waarvoor ons geld gebruikt wordt. Daarover vallen veel verhalen te rapen.

Mijn project El.vis begon als mijn masterthesis en is iets waar ik trots op ben. Ik vroeg mij af of we corruptie in kaart konden brengen door overheidsuitgaven te bestuderen. Ik legde dit idee voor aan Victor Nitu, een Roemeense programmeur die ik op Dataharvest ontmoette. Hij was meteen enthousiast om mee te werken en is nu onze softwareontwikkelaar. Gaandeweg brachten we andere mensen aan boord. Momenteel werken met vijf personen aan het project. 

Denk je dat de presentatie van data verbeterd kan worden?

Nee. Ik vind eerder dat mensen moeten stoppen met cijfers als vaststaande feiten te beschouwen. Mensen zijn geneigd om statistieken te gebruiken in hun argumentatie, maar alles hangt af van je methodologie. Als je bijvoorbeeld telt hoeveel mensen in een bepaald land naar school gaan, moet je open communiceren over wat je precies meet en hoe je tot een bepaald getal gekomen bent. Je kan bijvoorbeeld het hele land meten of slechts de helft van het land, en het zal een ander resultaat geven. Daarom moet je duidelijk communiceren over welke methodologie je gebruikt. Het is altijd een kwestie van interpretatie en met een cijfer kun je ook niet alles weergeven. We moeten mensen aanleren om op die manier te gaan denken.

Op BBC is er een podcast waarin ze cijfers die ze op het nieuws horen, gaan onderzoeken. In die podcast, genaamd More Or Less, gaan ze na waar die cijfers vandaan komen. Zo ontdekken ze soms dat sommige statistieken compleet uit de lucht gegrepen zijn, maar toch blijven plakken bij de mensen. Soms zorgt dat wel voor grappige taferelen.

Wat zou je zeggen tegen mensen die interesse hebben om een cursus in datajournalistiek te volgen?

Ga ervoor, we hebben je nodig! Vaak zijn journalisten niet goed genoeg in het interpreteren van data en kunnen ze cijfers nog onvoldoende omzetten naar informatie. Redacties beseffen meer en meer dat ze datajournalisten nodig hebben. Er is vraag naar, dus doe het!

Van 25 tot 27 mei 2018 vindt in Mechelen de achtste EIJC & Dataharvest Conference 2018 van onze vzw Journalismfund.eu plaats. Dit is het meest relevante netwerkevent voor onderzoeks- en datajournalisten in Europa. Schrijf je nu in via deze link.

Interesse in Hack Day? Schrijf je hier in.

(c) Cindy Monbaillieu

 

Leave a Reply